• Opdrachtgever
  • Provincie Zuid-Holland
  • Locatie
  • Zuid-Holland
  • Schaal
  • L
  • Periode
  • 2016
  • Partners
  • Over Morgen

Zonne-energie wint steeds meer terrein in het bevorderen van een energie-efficiënte samenleving. Op verzoek van de Provincie Zuid-Holland is ten behoeve van beleidsvorming een ruimtelijke verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden voor zonne-energie op de provinciale voorkeurslocaties buiten bestaand stads- en dorpsgebied.

Aanleiding

In het huidige beleid voor zonne-energie verkiest de Provincie het opwekken van zonne-energie binnen bestaand stads- en dorpsgebied, bijvoorbeeld op daken. Buiten bestaand stads- en dorpsgebied is de houding terughoudend en gaat de voorkeur uit naar meervoudig ruimtegebruik op een aantal voorkeurslocaties (agrarische bouwblokken, infrastructuur, stortplaatsen, restruimten). In deze verkenning zijn de mogelijkheden voor de inpassing van zonne-energie op deze provinciale voorkeurslocaties onderzocht.

In het provinciaal beleid gaat de voorkeur uit naar multifunctioneel ruimtegebruik. Daarbij wordt de ruimtelijke kwaliteit niet uit het oog verloren

Meer ruimte voor duurzame energie is hard nodig, maar heeft ook grote effecten op het landschap, wat zeker in Zuid Holland vaak al onder druk staat. Om tot een goede inpassing van zonne-energie te komen wordt in deze verkenning ingezet op twee hoofdprincipes: meervoudig ruimtegebruik (bijvoorbeeld in combinatie met geluidsschermen, op daken, of in door infrastructuur afgesneden ‘restruimtes’) en clustering nabij stedelijke functies en gebruikers (bijvoorbeeld op het agrarisch bouwblok, in de stads- en dorpsranden).

Aanpak

Een zonneveld bestaat uit verschillende ruimtelijke aspecten en randvoorwaarden. Inzicht in o.a. de opbouw van een zonneveld, de oriëntatie, organisatie, functiecombinatie, kostenverdeling en de terreininrichting is essentieel om met passende voorstellen te komen voor de uitwerking van de verschillende voorkeurslocaties. Daarvoor heeft H+N+S ‘de bouwstenen van het zonneveld’ in beeld gebracht.

mogelijke functiecombinaties
mogelijkheden hoogte en beleving
ruimtelijke componenten van een zonneveld
plaatsingsvormen van zonnepanelen

Ruimtelijke verkenning van 7 type locaties

Naast de provinciale voorkeurslocaties is een aantal andere type locaties onderzocht, die volgens H+N+S ook kansen bieden: glastuinbouw, stads- en dorpsranden en energielandschappen. Ook wordt ingegaan op de mogelijkheden van zonnevelden als tijdelijk gebruik van gebieden in transitie, die nu geen passend gebruik kennen: ‘pauzelandschappen’.

Typering, spelregels en voorbeelduitwerkingen

De provinciale voorkeurslocaties zijn doormiddel van GIS analyse op kaart gezet, zodat inzichtelijk wordt om welke locaties en arealen het precies gaat. Vervolgens zijn deze locaties getypeerd en zijn er spelregels ontwikkeld voor de plaatsing van zonnevelden. Deze zijn aan de hand van een voorbeelduitwerking geconcretiseerd.

agrarische bouwblokken
energielandschappen
glastuinbouw
infrastructuur
pauzelandschappen
stads- en dorpsranden
(voormalige) stortplaatsen

resultaat

  1. Agrarisch bouwblok

Op het agrarisch bouwblok is veel potentiële ruimte voor kleinschalige zonnevelden. Per landschapstype zijn ruimtelijke spelregels nodig. Om de balans te bewaren is het ook van belang dat energieopwekking niet de hoofdfunctie van het agrarisch bedrijf wordt.

  1. Infrastructuur

Infrastructuurlijnen zijn vaak kwetsbaar voor verrommeling ten koste van de beleving van het landschap. Daarom is zorgvuldige afweging en inpassing nodig. ‘Eyecatchers’ bij knooppunten, geluidsschermen en parkeerplaatsen bieden kansen. Lange lijnvormige opstellingen zijn minder wenselijk.

  1. (Voormalige) stortplaatsen

Bij actieve stortplaatsen zijn er vaak plannen in de maak voor (recreatieve) herbestemming waar de combinatie met zonne-energie potentieel mogelijk is. Voormalige stortplaatsen bieden weinig kansen omdat ze vaak al een nieuw gebruik hebben of onherkenbaar zijn in het landschap.

Volgordelijkheid bij de plaatsing van zonnepanelen op het agrarisch bouwblok
  1. Pauzelandschappen

Een haalbare businesscase voor een zonneveld houdt de termijn van circa 15 jaar in, maar voor ruimtelijke ontwikkeling is vaak een kortere termijn wenselijk. De mogelijkheid om zonnevelden tussentijds te verplaatsen naar een ander perceel of op de daken van te ontwikkelen bebouwing kan een oplossing bieden.

  1. Glastuinbouw

Op de daken van kassen ligt op de lange termijn potentieel veel ruimte, maar om deze ruimte te benutten is verdere technische ontwikkeling van de panelen nodig. De ruimte op waterbassins en in de groene tussenruimtes is zeer beperkt.

Gefaseerd ontwikkelmodel van zonneveld naar park
  1. Stads- en dorpsranden

Clustering van zonnevelden in de stads- en dorpsranden draagt bij aan het behoud van een open landschap en biedt kansen voor betrokkenheid van omwonenden bij duurzame energieopwekking. Een integraal landschapsplan en een zorgvuldig participatieproces zijn daarbij onontbeerlijk.

  1. Energielandschappen 

Het combineren van meerdere vormen van duurzame energieopwekking biedt praktische voordelen en vergroot de herkenbaarheid van de energietransitie. Passende inpassing in het open landschap vraag om een integraal ontwerp binnen een bredere gebiedsopgave.

voorbeelduitwerking duurzame energieopwekking zon en wind

Bij veel locatietypen gaat het om overwegend kleine arealen wat kan leiden tot een onsamenhangend geheel. Het verdient de aanbeveling als Provincie een overkoepelende visie te ontwikkelen waarin zonne-energie binnen BSD en grotere veldopstellingen ook meegenomen worden. Iedere locatie is uniek en specifieke aandacht voor afweging en zorgvuldig ontwerp is daarom noodzakelijk.

Meer weten? Wij hebben eraan gewerkt

Pieter Schengenga directeur, landschapsarchitect
Gepke Heun bureaumanager
Heleen van Boxelaere Landschapsarchitect

Gerelateerd

Project

Energie­perspectief Zuid-Holland

  • Energie & Ruimte
Project

Energievisie Goeree-Overflakkee

  • Duurzame Stad & Regio
  • Energie & Ruimte
Project

Landschap en Energie

  • Energie & Ruimte
Project

Gebieds­profielen Zuid-Holland

  • Duurzame Stad & Regio