Biobased + Ganswerend

Miscanthus in de polder

In 2009 stelden wij in opdracht van gemeente Haarlemmermeer een plan op voor de groenblauwe hoofdstructuur van het gebied aan weerszijden van de A4, in het hart van de Haarlemmermeer, direct zuidelijk van Schiphol. Het plan voorzag in de afstemming van diverse gebiedsplannen in een sterk landschappelijk kader bestaand uit een robuuste water- en groenstructuur met onder meer ecologische en recreatieve betekenis, gebaseerd op het poldergrid van de Haarlemmermeer.

Nieuws 3 mei 2018, Haarlemmermeer
Principe voorstel inrichting A4-zone: schematisch beeld met ladderstructuur met velden

Biobased

Onderdeel van ons plan – bijna 10 jaar geleden – was het voorstel om de stroken aan weerszijden van de A4 niet alleen voor waterberging te benutten maar ook voor de teelt van biomassa, als mogelijke brandstof voor groene energie (bio-fuel) of als bron voor biobased producten. In 2012 is daadwerkelijk gestart met de realisatie van een testproject met grootschalige teelt van olifantsgras. Het mes snijdt hier aan meerdere kanten: door dit gewas wordt dit deel van het landschap onaantrekkelijk voor vogels en wordt de vliegveiligheid van Schiphol verbeterd. Ook dempt het geluid. 

Energieschema

Proefvelden

In de afgelopen jaren is o.a. de behoefte van de akkerbouwers in de omgeving van Schiphol gepeild en is kennis uitgewisseld tussen akkerbouwers, bedrijven en onderzoekers van de WUR op de expertisevelden teelt, veredeling, oogst- en opslagmethodes en verwerking. Verder is contact gelegd met organisaties als Urgenda, LTO, gemeente Haarlemmermeer, Provincie Noord-Holland en de technische universiteiten van München, Zürich en Delft.

Er is onder meer een gezamenlijk plan ontwikkeld voor de aanleg van proefvelden voor rhizomen met variaties in grondsoort, plantdiepte, plantdichtheid en aantal bespuitingen. Eveneens is een plan ontwikkeld voor Miscanthusteelt vanuit zaden. Van de rhizoomvariant is 15 ha en van de zaadvariant 0,5 ha aangelegd. De ontwikkeling en opbrengst is in 2013 en de volgende jaren onderzocht. Ondertussen is buiten het resultaat goed zichtbaar: de A4 wordt begeleid door de eerste velden. Het olifantsgras wordt drie tot vier meter hoog, is droog en meerjarig – het kan een leeftijd bereiken van ruim twintig jaar – en wordt pas in het voorjaar geoogst. Ganzen vinden dus tijdens hun overwintering rondom de luchthaven niet langer een open landschap om te grazen.

Drie voorstellen - Doorsnede A4

Miscanthusgroep

Vier agrariërs hebben zich verenigd hebben in de Miscanthusgroep. Zij willen gewassen en grassen verbouwen als grondstoffen voor de biobased economy, met naast olifantsgras, Soedangras, vlas, hennep, koolzaad, en mystery crop. De gewassen die eenjarig of meerjarig zijn, mogen de grond en dus de waterhuishouding niet aantasten, volgens de door Schiphol Trade Park (van de SADC) in nauwe samenwerking met Hoogheemraadschap Rijnland opgestelde visie op de waterhuishouding. Uitgangspunt daarbij is, dat het gebied haar wateroverschot niet afwentelt op andere gebieden en tegelijkertijd de waterkwaliteit verbetert.

Bouwmateriaal

Olifantsgras wordt nu al op verschillende manieren gebruikt. Het neemt veel CO2 op en kan gebruikt worden als brandstof in de vorm van briketten of pellets, als veevoer, stalstrooisel of kattenbakkorrels. Vanwege de hoge elasticiteit van de stengel is de plant ook geschikt als grondstof van bouwmaterialen zoals in spaanplaat en als wapening in beton. Met beton bindt het CO2 en krijgt een hogere treksterkte, wordt taaier en is tegelijk licht in gewicht. Er zijn zelfs al betonsoorten van gemaakt die op water blijven drijven. Bij een grote omvang van de teelt van olifantsgras in de toekomst is raffinage mogelijk tot biopolymeren als grondstof voor bioplastics, textiel en biokerosine.

Bankjes uit en voor Haarlemmermeer

In de gemeente Haarlemmermeer zijn eind vorig jaar een tiental nieuwe zitbankjes van lokaal geproduceerd olifantsgras geplaatst. Een plaquette aan de zijkant van deze ‘grasbank’ attendeert geïnteresseerden erop dat de bankjes van gerecycled betonpuin en olifantsgras zijn gemaakt. De productiewijze geldt ook voor andere mogelijke toepassingen als trappen, fietspadplaten, boombakken en banden als alternatief voor betonbanden. Bijkomend voordeel van dit miscanthus-product is dat het veel lichter is - minimaal dertig procent lichter dan traditioneel beton - en dat scheelt transportkosten en vervuiling. Ook is een biobased design-variant gelanceerd met een kern gemaakt van bio-beton op basis van Miscanthus en een omhulsel van biocomposiet van lokaal geteeld hennep en vlas.