• Opdrachtgever
  • Provincie Zuid-Holland
  • Locatie
  • Provincie Zuid-Holland
  • Schaal
  • L
  • Periode
  • 2016
  • Partners
  • Marinus Kooiman
  • Witteveen+Bos

De landgoederen van Zuid-Holland zijn opnieuw ontdekt: als Hollands Buiten staat de landgoederenzone op de kaart. Trekvaarten en strandwallanen leiden naar de landgoederen en buitens: in de drukste regio van Nederland blijkt het mogelijk om je terug te laten voeren in de tijd, in een bijpassend tempo.

Aanleiding

Vanaf eind 16e eeuw ontstond door de aanleg van landgoederen en buitenplaatsen een landschap van groene parels, door strandwallanen en trekvaarten verbonden met steden. Nu zijn veel landgoederen door verstedelijking of verval verdwenen, en is de context soms zo veranderd dat ze als grotere structuur onleesbaar zijn. 

Hofwijck (voorburg)
Huis te Warmond
Decoratieve brug in veenweidegebied onder Wassenaar
Kasteel Duivenvoorde (Voorschoten)
Huys Dever (Lisse)
Oud landgoedbos bij Wassenaar
Landhuis Ockenburgh (Den Haag)

Twee uitdagingen

Het project ‘Hollands Buiten’ geeft antwoord op twee grote uitdagingen waar de landgoederenzone voor staat: het veiligstellen van het erfgoed voor de toekomst én het vergroten van belang en betekenis ervan  voor bezoekers en gebruikers. In de kaart hieronder staan de buitenplaatsen en landgoederen en hun staat: goed bewaard (groen), gedeeltelijk nog bestaand (roze), grotendeels of geheel verdwenen (rood).

Hollands Buiten krijgt een vitale toekomst door synergie tussen erfgoedbehoud en uitbouwen van de gebiedsidentiteit

Initiatieven die gericht zijn op versterking van de identiteit maken van Hollands Buiten een ‘sterk merk’. De identiteitsdragers zijn: Hollands Buiten voert je terug in de tijd; Hollands Buiten als traag landschap buiten de stad; Expressie van groen en rood; Op bezoek in Hollands Buiten; Stijl en allure: hoogwaardige uitstraling; Verbondenheid met het samenhangende landschap. 

Aanpak

Binnen het project is dankbaar gebruik gemaakt van bestaand materiaal. Dat is opnieuw geordend en waar nodig aangevuld door eigen analyse. Om naast ruimtelijke ook cultuurhistorische en economische aspecten te bedienen, is samengewerkt met een specialist cultuurhistorie/ruimtelijke ordening en een omgevingseconome.

Erfgoedtafels

Ook zijn bijeenkomsten georganiseerd met de ‘Erfgoedtafel’: het netwerk van betrokken gemeentes, landgoedeigenaren, ondernemers en organisaties op het gebied van cultuur- en natuur, voorgezeten door de provincie. Zo is gebiedskennis opgehaald en konden producten tussentijds worden getoetst.  

Resultaat

Ontstaan

De eerste buitenplaatsen en landgoederen ontstonden op locaties van voormalige kastelen op strandwallen. Daar werden ook nieuwe landgoederen en buitens gesticht: de hogere ligging en de bereikbaarheid over strandwalwegen vanuit steden was aantrekkelijk. Bereikbaarheid was een argument voor vestiging langs grote wateren.

Landschapskwaliteitenkaart

De kaart toont de ruimtelijke structuren die van belang zijn voor de herkenbaarheid en samenhang van de land­goederenzone als geheel. Historische wegen en waterlopen vormen de verbinding tussen de steden en (clusters met) landgoederen en buitenplaatsen. Ook is openheid van het agrarisch landschap een belangrijke component. 

Landschapskwaliteitenkaart

Aanbevelingen per schaalniveau

Op landschapsniveau zijn een herkenbaar routenetwerk en ontwikkelingen met landgoedallure voor ontbrekende ‘schakels’ belangrijk. Het netwerk van (water)wegen wordt verbeterd door strandwalwegen als hoogwaardige dragers in te richten en betere toegankelijkheid vanaf het water. Op schaal van de objecten zijn behoud, uitstraling, opvaarten en oprijlanen en onderlinge koppeling van toegankelijke land­goederen belangrijk.

Landgoederen en buitenplaatsen onderling verbinden door overlappende routes en (herstel) zichtrelaties
Uitstraling van de landgoederen naar buiten verbeteren: landhuis zichtbaar zichtbaar maken; entrees met allure; herstel lanen
Herstel opvaarten; herstel en ontwikkeling dwarsverbindingen

Gebiedsdelen

Op de ‘Landschapskwaliteitenkaart’ tekenen zich verschillende gebiedsdelen af: clusters van land­goederen en buitenplaatsen die volgens eenzelf­de ruimtelijk principe in het landschap liggen en onderlinge relaties hebben. Het versterken van de specifieke en onderscheidende kwaliteiten van gebiedsdelen draagt bij aan de rijkdom van het geheel.

Wassenaar-Den Haag: Hoge concentratie en gave ligging op strandwallen, fraaie gradiënt van duin naar veenweide.
Activiteiten Wassenaar-Den Haag
Kansen Wassenaar-Den Haag: Parkgebied met koninklijke allure

Kansen per gebiedsdeel

Per gebiedsdeel zijn de kenmerken van het landgoederenlandschap verbeeld en de activiteiten in kaart gebracht. Hieruit volgen kansenkaarten met daarop concrete aanbevelingen. De gebiedsdelen zijn: Rijswijk-Leidschendam-Voorburg, Wassenaar-Den Haag, Leiden en omstreken en de Bollenstreek.

Kwaliteiten Rijswijk-Voorburg: Landgoe­deren en buitenplaatsen als groene ruimtes in stedelijk gebied
Activiteiten Rijswijk-Voorburg
Kansen Rijswijk-Voorburg: Verborgen schatten in de stad

Economisch kader

De omgevingseconomie vormt een aanvullend kader om tot effectieve maatregelen te komen voor een duurzame toekomst van ‘Hollands Buiten’. Het blijkt dat eigenaren 75% van de kosten dragen, maar slechts 5% van de maatschappelijke baten incasseren. Baten die niet incasseerbaar zijn voor eigenaren vormen een legitimatie voor de overheid om te investeren in instandhouding. 

Belang omgevingskwaliteiten

Baten kunnen worden gegenereerd door het ontplooien van economische activiteiten die aansluiten bij de kwaliteiten van de landgoederen zelf en die van de omgeving. Het kan nodig zijn om relevante omgevingskwaliteiten, die vanuit het perspectief van bepaalde economische activiteiten onder de maat zijn, naar een hoger niveau te tillen. 

Meer weten? Wij hebben eraan gewerkt

Pieter Schengenga directeur, landschapsarchitect
Marijne Beenhakker landschapsarchitect

Gerelateerd

Project

Soestdijk

  • Erfgoed
  • Landscaping
Project

Tuinen van Hoogerlust

  • Erfgoed
  • Landscaping