• Opdrachtgever
  • Gemeente Nijmegen
  • Projectbureau Ruimte voor de Rivier
  • Locatie
  • Nijmegen, Nederland
  • Schaal
  • M
  • Periode
  • 2012 - 2016
  • Partners
  • Dura Vermeer
  • NEXT Architects
  • Ney-Poulissen
  • Ploegam
  • Trafique landschapsontwerpers
  • Zwarts Jansma Architecten

Dit betreft het meest complexe project binnen het programma Ruimte voor de Rivier. Een unieke opgave waarbij naast waterhuishoudkundige maatregelen, zoals de aanleg van een nevengeul met inlaatwerk, dijkverleggingen en natuurontwikkeling, drie nieuwe bruggen worden gebouwd. Bovendien komt er middenin de rivier een bewoond eiland te liggen. Aan het project is in februari 2017 De Nederlandse Bouwprijs toegekend in de categorie 'civiele kunstwerken'

(c) Hans van der Meer

Aanleiding

De Waal maakt bij Nijmegen een scherpe bocht en vernauwt zich hier bovendien in de vorm van een flessenhals. Door de dijk bij Nijmegen-Lent 350 meter meer landinwaarts te verleggen, ontstaat ruimte voor een nevengeul voor de Waal die bij hoogwater extra capaciteit biedt voor de waterafvoer. Hierdoor zal minder opstuwing bij Nijmegen optreden.

Het ontwerp is gebaseerd op de dynamiek van het rivierwater en het proces van erosie en sedimentatie

Het rivierpark vormt het hoogtepunt van de nieuwe oriëntatie van Nijmegen ten opzichte van de Waal en voegt een uniek eigentijds object toe. Het ontwerp is gebaseerd op de dynamiek van het rivierwater en het proces van erosie en sedimentatie als gevolg van de stroming van het water en de golfslag van de rivier. Het Stedelijk Rivierpark is vrij toegankelijk en gaat respectvol om met bestaande en verdwenen archeologische, historische elementen door deze te integreren in het park. De parkinrichting maakt diverse vormen van gebruik mogelijk, maar legt ze niet op. Aan verschillende vormen van tijdelijk gebruik en toekomstige ontwikkelingen wordt een plek geboden, bijvoorbeeld op het evenemententerrein op het nieuwe eiland.

Resultaat (c) Siebe Swart
Situatie voor ingreep (c) Thea van den Heuvel
Situatie voor ingreep bij hoog water (c) Thea van den Heuvel
Impressie nieuwe situatie met Spiegelwaal
De spiegelwaal in uitvoering (c) Johan Roerink/Aeropicture

Aanpak

Ingreep in het hart van de stad

Door het graven van een nevengeul ontstaat een langgerekt eiland in de Waal, pal tussen de historische binnenstad en het nieuwe stadsdeel Waalsprong. Het eiland en de nevengeul vormen samen een rivierpark dat zal worden ingericht met een mix van water en natuur, recreatie en stedelijke activiteiten.

Voor
Na

Coördinerende rol en landschapsontwerp

H+N+S Landschapsarchitecten vervult voor de aannemerscombinatie i-Lent de rol van coördinerend architect en is daarnaast tevens verantwoordelijk voor het landschapsontwerp. Het voorlopig ontwerp van de gemeente is integraal doorontworpen tot een uitvoeringsontwerp voor het Stedelijk Rivierpark en de verschillende objecten die hiervan onderdeel uitmaken. Om de ambities waar te kunnen maken is de coördinerend architect opgenomen in het managementteam van het project.

Plankaart

Resultaat

Plankaart in lagen

Het ruimtelijke inrichtingsplan is opgebouwd uit drie verschillende lagen: maken, groeien en de waterbeweging. De laag ‘maken’ is hard en geeft weer wat er bij aanleg feitelijk aan fysieke elementen wordt gebouwd, aangelegd, vergraven of opgehoogd. De tweede laag, ‘groeien’, is minder hard en laat zien hoe het landschap zich na de uitvoering van Ruimte voor de Waal zou kunnen ontwikkelen. De uitkomst hiervan is niet exact voorspelbaar. Onder invloed van onder andere begrazing, vegetatieontwikkeling en de gebruiksfunctie zal een gevarieerd gebied ontstaan. De fluctuatie van de waterstand door de seizoenen heen vormt de derde laag van het inrichtingsplan. Hierdoor veranderen het uiterlijk en de toegankelijkheid van het gebied met de seizoenen mee. De paden die op verschillende hoogtes komen te liggen zullen op deze waterkalender reageren.

Waterstand 5 dagen/jaar: 5m +NAP
Waterstand 180 dagen/jaar: 7m +NAP
Waterstand 50 dagen/jaar: 9m +NAP
Waterstand 10 dagen/jaar: 11m +NAP
Waterstand 1 dag/jaar: 12m +NAP

Verbindend landschap

Het landschap vormt de verbinding tussen de verschillende objecten en bepaalt waar deze bij elkaar komen en hoe ze zijn ingebed in hun omgeving.
De uitwerking is een reflectie op het totaalontwerp en een verdieping van het idee van het Stedelijke Rivierpark. Het ruimtelijk inrichtingsplan bestaat uit een gedetailleerd maaiveldontwerp met een optimalisatie van het ontwerp van de oevers. Het plan wordt uitgewerkt in samenspel met technici voor civiele techniek, constructie, hydrologie en ecologie en met ontwerpers voor de architectuur van kade en brugontwerp, landschapsarchitectuur en stedelijk meubilair.

Overzicht Rivierpark (c) Siebe Swart
Rivierpark
Rivierpark
De spiegelwaal in gebruik (c) Rutger Hollander Fotografie
De spiegelwaal in gebruik (c) Rutger Hollander Fotografie
Natuurlijke begrazing
Begroeiing uiterwaarden
Toegestane erosie in de steilrandoever
Ruimte voor natuurlijke dynamiek rond de steilrandoever
Inlaat
Inlaat koker

De Drempel

De drempel is de belangrijkste hydrologische randvoorwaarde voor het functioneren van de geul en de Waal. Deze heeft een asymmetrische opzet met grove bestortingen aan de bovenstroomse kant en een gladde afwerking aan de kant van de geul. De kokers zorgen als onderdeel van het drempelontwerp voor voldoende verversing en stroming van het water in de geul.

De bruggen

De Citadelbrug, een ontwerp van NEXT Architects, verbindt het evenemententerrein op het eiland Veur-Lent met de noordelijke Waaloever. Met de koppelstukken vormt de Citadelbrug een aaneengesloten route die bij hoog water op meerdere plaatsen wordt onderbroken.

De Promenadebrug, een ontwerp van Ney-Poulissen Architects & Engineering, is de formele route van de stedelijke kade naar het uitgeefbare deel van het eiland Veur-Lent. De vormgeving van de oevers is afgestemd op de aansluiting op de landhoofden van de brug en routes lopen zowel boven- als onderlangs.

Doorsnede Citadelbrug
Citadelbrug
Citadelbrug (c) Jeroen Bosch
Citadelbrug
Citadelbrug
Promenadebrug
Promenadebrug
Promenadebrug
Promenadebrug
Promenadebrug
Uitbreiding van de Waalbrug
Stadsbrug
Zicht vanaf de stadsbrug
Stadsbrug viaduct

De kade

Het ontwerp van de kade, de Lentse Warande, komt tot uitdrukking in het materiaalgebruik, de technische uitwerking en de vormgeving van zitranden, de balustrade en overig stedelijk meubilair. De kade is opgenomen en ingebed in het omringende rivierlandschap en de boothelling is afgestemd op het stoere en stedelijke karakter van de kade.

Overzicht van de Lentse Warande (c) Siebe Swart
Lentse Warande in afwachting van stadsontwikkeling binnendijks

Winter 2018 : Spiegelwaal in werking

In het weekend van 6 en 7 januari loopt heel Nijmegen uit om te genieten van het hoogwater in het stedelijke rivierpark. De winterzon die reflecteert op de enorme watervlakte levert een spectaculair beeld op. De Zaligebrug kan alleen bereikt worden via de speciaal hiervoor aangelegde stapstenen: een attractie waarvoor velen graag even in de rij willen staan. Op zondagmiddag begint ook het pad op de landtong te overstromen. De waterstand stijgt naar verwachting nog enkele dagen door.

Overstoming van de drempel (c) Hans van der Meer
Spiegelwaal in werking : winter 2018
Spiegelwaal in werking : winter 2018
Spiegelwaal in werking : winter 2018 (c) Jan Daanen
Spiegelwaal in werking : winter 2018
Spiegelwaal in werking : winter 2018

Deel dit project

Deel dit project op LinkedIn

Download dit project

Meer weten? Wij hebben eraan gewerkt

Lodewijk van Nieuwenhuijze adviseur/projectleider, landschapsarchitect
Jaap van der Salm Projectleider, landschapsarchitect
Jutta Raith architect
Pieter Schengenga directeur, landschapsarchitect

Gerelateerd

Project

De verborgen kracht van Spakenburg

  • Erfgoed
  • Water & Ruimte
Project

Ruimte voor de Rivier IJsseldelta

  • Infrastructuur
  • Natuurontwikkeling
  • Water & Ruimte