• Opdrachtgever
  • Arboribus Silva
  • Staatsbosbeheer
  • Locatie
  • Nederland
  • Schaal
  • L
  • Periode
  • 2020-2022
  • Partners
  • Buiting Advies
  • Roosemalen & Savelkoul

In Nederland staan we voor een grote opgave: er moet 37.000 ha bos en 1 miljoen woningen bij. Wat als we dit nu combineren? In deze studie is verkend hoe een slimme combinatie van bosontwikkeling en woningbouw een antwoord kan geven op de twee urgenties en tevens hoog kwalitatieve, gezonde woonmilieus kan realiseren voor meer woonplezier, biodiversiteit èn lagere kosten. Hiermee kan de aanleg van bos meeliften in de slipstream van de woningbouwambities en daaruit worden gefinancierd.

Aanleiding

In het kader van het klimaatakkoord is afgesproken 37.000 ha. bos te realiseren (de zogenoemde Bossenstrategie). Daarvan is de ambitie om minimaal de helft buiten de NNN te realiseren. Ook is er de opgave om jaarlijks 100.000 woningen te realiseren in het komend decennium om het nijpende woningtekort op te lossen. Deze studie is opgezet om te onderzoeken op welke manier de ontwikkeling van nieuw bos binnen de woningbouwopgaven kan worden geïncorporeerd. Hiermee laten we zien dat woningbouw en bosaanleg zowel financieel als ruimtelijk gecombineerd kunnen worden met meerwaarde voor woonmilieu, leefomgeving en natuur. Zo hopen we gemeenten, ontwikkelaars en anderen te enthousiasmeren en overtuigen om de combinatie van bos en woningbouw echt nader te onderzoeken en te realiseren.

Referentiebeeld uit: Landschappelijk Wonen, 2012
Referentiebeeld uit: Landschappelijk Wonen, 2012
Bos heeft alle eigenschappen in zich om het ontstaan en het in stand houden van de leefbare stad van de toekomst duurzaam te garanderen

Waarom bos?

Bos biedt veel verschillende ecosysteemdiensten: voorkomen van hitte eilanden, bergen van water bij piekbuien, afvangen van fijnstof en bieden van schaduw. Maar denk ook aan de mogelijkheden die groen biedt als plek om gezond te bewegen en als bron van rust, waardoor het geestelijk welzijn toeneemt. En natuurlijk de rol die groen vervult bij het in stand houden en verbeteren van de biodiversiteit. Daarnaast helpt bos ook in het vastleggen van Koolstof (C). Hierdoor kan de C die bij de realisatie van de woonwijk vrijkomt -voor een deel - weer op de locatie worden gecompenseerd.

Visie

Het concept dat in deze studie is verkend bestaat uit een inclusieve bouwsteen waarbij bos en woningbouw integraal als één opgave wordt vormgegeven. Het is een nieuwe manier van ontwikkelen waarbij bos wordt meegenomen in de exploitatie door de woningwaardeverhoging met ecosysteemdiensten die het bos levert. Door realisatie van woningen met een plus ontstaat er wel ruimte voor ontwikkeling. Daarmee kan het concept een antwoord zijn voor woningbouwlocaties die on-hold staan door de stikstof-problematiek. 

Resultaat

Waar is het concept haalbaar?

In het eerste deel van deze studie is het concept verkend voor de combinatie van bos en woningbouw. Omdat het concept integraal is, en ook alleen als zodanig werkt, is er vanuit zowel economisch, als ecologisch, als ruimtelijk perspectief naar dit concept onderzoek gedaan. Op basis van financiële parameters is een krachtige bewijsvoering opgebouwd dat het concept 'economisch haalbaar' is, weliswaar in combinatie met de ecosysteemdiensten die het bos levert.

Er zijn drie actuele ontwikkelingen die veel potentie bieden voor de realisatie van Bos&Wonen-wijken. Aan de hand van drie ontwikkellijnen worden deze haalbare Bos&Wonen-concepten geschetst om zo een significante bijdrage te leveren aan bos- en woningbouw opgave in Nederland en welke leiden tot vitale en klimaatbestendige woonwijken.

  1. Bos-erf - kleine woonerven in een boslandschap
  2. Bosbuurt - kleinschalig wonen met de natuur in de achtertuin
  3. Boswijk - als herontdekking van de tuinstad
Bos-erf
Bosbuurt
Boswijk

Bos-erf: kleine woonerven in een boslandschap.

Studies uit 2016 van Wageningen Environmental Research geven aan dat het gaat om 2.300 bedrijven en 16 miljoen vierkante meter in de periode tot 2030. De omvang zal in praktijk groter zijn in verband met het stikstofdossier. Op het erf van deze Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB’s) is de mogelijkheid enkele woningen te realiseren en de overwaarde in te zetten voor de realisatie van bos op vrijkomende percelen.

Bosbuurt: kleinschalig wonen met natuur in de achtertuin.

Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de ontlasting van stikstofgevoelige natuur. Door het realiseren van bos en het wegnemen van stikstofbronnen rondom een Natura2000 gebied wordt de veerkracht van het kernnatuurgebied immers vergroot. Beide ontwikkelingen vallen daarmee samen met het Programma Landelijk Gebied (Ministerie LNV) en de extensivering van zogeheten ‘landschapsgronden’.

Boswijk: Natuurinclusieve boswijkjes als herontdekking van de tuinstad.

Grootschalige woningbouw zoals opgenomen in het Programma Wonen (Minister voor VRO, 2022) kan ingezet worden om nieuwe recreatiebossen in stadslandschappen te realiseren. Hierdoor worden bovendien bestaande bos- en natuurgebieden recreatief ontlast en krijgen de zeer geliefde tuinsteden een 21ste -eeuws grote broer.

Perspectief voor het concept Bos-erf
Perspectief voor het concept Bosbuurt
Perspectief voor het concept Boswijk

Om 5.000 tot 10.000 hectare bos te ontwikkelen met deze strategieën kan een simpele regel uitkomst bieden: de 10% regel waarbij 10% van de nieuwbouw in Nederland gecombineerd dient te worden met grootschalige bosontwikkeling. Dat betekent tien procent van de vrijkomende agrarische erven, tien procent van de kleine uitbreidingen en tien procent van de grootschalige woninbouw opgaves. Of anders gezegd 100.000 unieke woningen in klimaatbestendige boswijken leveren een grote bijdrage aan de bossenstrategie en daarmee de CO2 doelstellingen voor Nederland. Door deze regel op te nemen in nationaal en lokaal beleid en hier financieringsconstructies voor op te zetten worden gemeentes en ontwikkelaars handvatten geboden om dit te verwezenlijken.

Woonconcepten

Voor deze studie is gerekend met 3 uiteenlopende woonconcepten en is Nederland grofweg in 4 regio’s verdeeld (gebaseerd op woningbehoefte en grondwaarde).

Verspreiden
Clusteren
Stapelen
  • Bij ‘verspreiden’ worden vrijstaande woningen gerealiseerd (10 woningen / ha) met een hoge uitgeefbaarheid. Met weinig woningen kan er relatief veel bos worden ontwikkeld.
  • Bij ‘clusteren’ worden rijwoningen gerealiseerd (25 woningen / ha). Hierdoor is er meer roodontwikkeling nodig om bos te realiseren, maar wordt ook rekening gehouden met groen in de wijk zelf.
  • Bij ‘stapelen’ (50 woningen / ha) is er veel roodontwikkeling nodig om 10 ha bos te realiseren, vanwege een lage uitgeefbaarheid en lagere prijs van de woningen. Er zit echter ook een groot aandeel groen in de wijk wat tot veel kwaliteiten leidt.

Met de berekeningen is vastgesteld dat, uit de extra woningwaarde van 100.000 woningen volgens het concept Bos&Wonen, verdeeld over de drie ontwikkellijnen, de aanleg van 5.000 tot 10.000 hectare bos kan worden bekostigd. Op deze manier wordt de CO2 opslag in bos als bijdrage aan het klimaatakkoord voor een groot deel bekostigd uit de woningopbrengsten en ontstaan de vitale, leefbare en groene wijken van de toekomst.

Meer weten? Wij hebben eraan gewerkt

Pim Kupers Landschapsarchitect
Danielle van Meijeren Landschapsarchitect

Gerelateerd

Project

Landschappelijk Wonen

  • Landscaping
  • Duurzame Stad & Regio